LasIndias.blog

Conquistar el trabajo es reconquistar la vida

Grupo de Cooperativas de las Indias

videoblog

libros

La sintezaj lingvoj kiel komunumaj iloj

Esperanto estas fundamenta ilo por povi labori samtavole kaj integrigi, en nian komunumon kaj konversacion, personojn kun malsamaj gepatraj lingvoj. Surbaze de tio, tio interesa de Esperanto, kiel de ĉiu libera ilo, estas kion ni faras per ĝi.

esperantoKiam ni aŭskultas lingvon, unue ni inklinas loki ĝin sur teritorion por poste asocii tiun lokon al apartaj kulturo kaj valoroj, en kiujn prevente ni inkluzivigas la personon kiu uzas ĝin. Ja tio ĉi funkcias kiel maniero asigni unu unuan kuntekston al tiu kiu parolas la Anglan, Hispanan, aŭ Varaon.

La sintezaj lingvoj estas malsamaj, ili ne estas asociitaj al teritorio aŭ kulturo aŭ al apartaj valoroj. Tiu pleje disvastigita, Esperanto, ne havas rimarkindan nombron da denaskaj parolantoj, homoj kiuj posedas aparte bonan regon de la lingvo ĉar ili lernis ĝin en la unuaj infanjaroj kaj studis per ĝi. Ĝi havas preskaŭ ekskluzive uzantojn. Kaj la kialo por tio estas serĉenda en ties sinteza karaktero. Ĝi ankaŭ ne estas la lingvo de apartaj valoroj kaj ideologio, kvankam ekzistas esperantistaj ideologioj kaj ideologioj kiuj inkluzivas Esperanton en sia rigardo al la estonteco. Kaj estis tiel ekde ĝia naskiĝo…

Kiam Esperanto ne volis esti por ĉiuj

bialystokZamenhof kreskis ĉirkaŭita de multaj lingvoj en sia naskiĝurbo Bjalistoko, kiu tiuepoke, en 1859, apartenis al Rusio kaj havis loĝantaron plimulte judan kaj polan. Same kiel liaj patro kaj avo, ambaŭ lingvoinstruistoj, li suferis ekskludon kaj marĝenon fare de la polaj judoj. Akcepto ne venis de la ortodoksaj rusoj kaj katolikaj poloj kaj la germanaj judaj najbaroj distingis ilin pro la uzo de la jida lingvo, kiun ili malakceptis kiel provincan kaj rustikan lingvon, malbela restaĵo el mezepoka pasinteco de ekskludo. Ankaŭ ili ne traktis Zamenhofojn kiel egalulojn.

Pridiskuti la gravecon de la lingvo en la juda socia afero estiĝis ĉe li eble pro influo de lia avo Fabian Wolfowicz Zamenhof tradukisto kaj lingvoinstruisto, influita de la juda klerismo Haskala, juda kultura movado kiu strebis al integriĝo en la modernan socion, malakceptante grandan parton de la tradicia identeco -inter ili la jida lingvo kaj multfoje la religio – kiel balaston. Moses Mendelssohn, eble la plej fama reprezentanto de la movado, asertis ke por eniri la modernan socion kaj precipe en la kulturajn referencrondojn en tiuepoka Mezeŭropo estis necese fari la salton al la «vera» germana lingvo.

Esperanto kiel lingvo de renovigita juda popolo

mendelssonZamenhof, naskiĝinta en medio kie lingvo, akĉentoj kaj nuancoj estigis tujan asociiĝon al klaso, religio kaj nacieco, komprenis perfekte ke neniu nacia lingvo estis uzebla kiel neŭtrala lingvo sen estigi malavantaĝojn por tiuj kiuj ne posedus tiun lingvon kiel denaskan lingvon. Se referenco de la integriĝo estas nacia lingvo, estas klare estos kiuj integrigos -ekde supera pozicio- kaj kiuj estos integrigitaj kaj sekve ricevos subulan pozicion. Hodiaŭ tiu ĉi daŭre estas la esenco de la lingva afero.

Malsame ol tio kion rakontas la mito, Esperanto ne estas la naiva kaj idealisma respondo de pacifisto kiu pensis ke oni evitus eŭropajn militojn per plibona interpersona komunikado. Zamenhof ne pensis ke la lingvo estus la ĉefa problemo, la origino de la konfliktoj. Lia kunteksto kaj proponoj estis multe pli kompleksaj.

galitziaKiam Zamenhof komencas prilabori Esperanton, la Haskalá estas parto de la pasinteco. La novaj regantaj tendencoj en la juda Mezeŭropo estas la «bundismo» kaj la cionismo. La bundismo estis parto de la socialdemokrata movado kiu postulis «kulturan aŭtonomion» por la litovaj kaj polaj judoj. Malakceptante la religion, ili bazis la judan identecon sur la jida lingvo kaj volis altigi ĝian valoron kaj instrui ĝin en la lernejoj. Ili estis aparte fortaj en la Galicia regiono, kie la kamparanoj estis plejmulte judaj kaj en la judaj laboristaj kvartaloj de la grandaj urboj. La cionismo pensis ke ne estus «solvo al la juda problemo» sen migrado kaj konstruo de nacieco sur teritorio… kaj adopto kaj nov-antikva lingvo: la hebrea lingvo. Trans ambaŭ movadoj estis la religia afero: Ĉu ne estis la religio, la historia bazo de la juda identeco?

Zamenhof HomaranismoLa propono de Zamenhof estos adopti universale akcepteblan komunan etikon, la «hilelismo» kiu poste renomiĝos «homaranismo», bazita sur la «orregulo», ke ĉiu ajn povu preni ĝin kiel sian kaj ke ĝi servu kiel bazo por «neŭtrala identeco».

Zamenhof pensas ke, unuafaze, tiu ĉi movado servos por solvi la problemojn de la juda popolo. Sed, longperspektive, tial ke tiu ĉi nova popolo estos starigita sur neŭtralaj bazoj -neŭtrale homa religio, neŭtrala lingvo, ktp.- iom post iom ĝi malfermiĝos kaj akceptos personojn el iu ajn origino. (…) Hilelismo daŭre estas cionisma. Ĝi malakceptas la cionismon de Theodor Herzl, kiu, laŭ ĝi, kredigas la judojn ke nur en Palestino ili estos feliĉaj. Ĝi proklamas ke la hilelistoj ĉiam amos Palestinon, sed negas ke la solvo al la juda problemo submetiĝas al ĝi. Anstataŭe «(…) estonta hilelisma kongreso serĉos setlejon kie disvolvi sian propran nacian kulturon».

Se ĉiu nacia kulturo postulas nacian lingvon. (…) Tio donas al hilelismo la celon krei por la judoj propran lingvon, ne baziĝantan sur simpligo de la hebrea lingvo, sed sur la aro da lingvoj kiujn ili jam vere parolis, neŭtrala lingvo.(*)

Tiel naskiĝis Esperanto, kiel neŭtrala lingvo por popolo -la juda- kiu, pro manko de ŝtato kaj teritorio, estis nepre neŭtrala ene de la «koncerto de eŭropaj nacioj».

Esperanto kiel lingvo de hilelisma intenca komunumo

zamenhof invitado por los esperantistasSed tial ke la mezeŭropaj judoj ne brakumis amase hilelismon, Zamenhof baldaŭ transformas Esperanton en lingvon de intenca komunumo, la hilelisma komunumo, fasonita por la judoj kiuj volas plu esti judoj kaj samtempe brakumi la liberpensadon de la juda klerismo Haskala.

Zamenhof intencos ĝis la lasta momento starigi la bazon de tiu «neŭtrala komunumo» de liberpensaj judoj de malsamaj originoj vokitaj kunigi homojn ĝis fariĝi neŭtrala popolo. Li eĉ esploris la eblecon aĉeti terenon en Svislando por starigi la unuan setlejon. Li ja tute ne imagis sin kiel la fondinton de lingva movado.

Lingvo internacia de la pacifismo kaj progresismo… franclingva

Zamenhof y MicheauxSed dume, Esperanto sekvis alian padon. Ne adoptis ĝin plejmulte judoj, sed ne judaj progresistoj kaj pacifistoj proksimaj al respublikaj ideoj. La vera centro de la unua Esperanto ne troviĝas en la etne konflikta kaj multlingva pola Galicio, sed en la homogena franca respubliko. Kaj fakte la plejmulto el la unuaj parolantoj estas franclingvaj, francoj kaj belgoj, sed ankaŭ aliaj el aliaj landoj kie la franca estis la ĉiutaga lingvo de la monhavaj kleraj klasoj.

La socia bazo de la vera movado ne volas aŭdi pri «homaranismo». Ĝi serĉas duan helpan lingvon por kontribui al la paco kaj al kio limiĝas ĝia «fina celo». Esperanto transiras de lingvo fasonita por komunuma projekto al lingvo de la respublika kaj pacifista universalismo.

Revolucia lingvo

Sed ne limiĝos al tiuj la vizaĝoj de Esperanto. De la franclingva pacifista kaj humanisma progresismo ĝi baldaŭ alvenos al liberecanaj medioj kaj de tie al revolucia sindikatismo, Dank’ al kio baldaŭ ĝi atingos la alian ekstremon de la mondo.

Esperanto estas nek ideologio nek kulturo

1905-universala kongreso de esperanto-eliro-el-la-kongresejoSpite kion defendas la eŭropaj naciismoj, la lingvo ne donas al ni perspektivon por rigardi la mondon, Tiu perspektivo formiĝas surbaze de kolektivaj spertoj kaj individuaj travivaĵoj.

La lingvo estas programaro kaj la geniaĵo de Zamenhof estis krei liberan programaron, uzeblan kaj kun malalta adoptokosto. Kaj same ol tekstoredaktilo servas al tre malsamaj homoj kaj organizaĵoj, Esperanto servis ekde sia naskiĝo al ampleksa gamo de interesoj kaj valoroj.

Kiam centoj da tiuepokaj universalismaj progresistoj adoptas la lingvon kiel sian, ili kreas ideologion ĉirkaŭ ĝi baziĝantan sur la ideo laŭ kiu helpa lingvo servos por la tutmonda paco. Naskiĝas tiam la «esperantismo», retoj el personoj dediĉitaj al diskonigado de la lingvo kreita de Zamenhof tra la tuta mondo. Tiuj retoj suferos terure pro sia kosmopolitismo: persekutado dum la supreniro de la eŭropaj totalismoj, izoleco kaj primokoj en la epoko de la nova hegemonio de la Angla….

revuo esperantoSed, spite ĉian malfacilaĵon, ili daŭrigos konstantan penon por pruvi la utilecon de la lingvo, estigante propran literaturon kaj nutrante la evoluon de la lingvo. La rezulto estas du grandaj ideologioj: la «finavenkismo», kiu batalas por «fina venko» de la lingvo -ties adopto kiel universala helpa lingvo- kaj, naskiĝinta pli malfrue, la raŭmismo, kiu asertas ke tiuj kiuj parolas ĝin kaj interrilatiĝas ĉiutage en Esperanto atingis la estiĝon de «gento», popolo en si mem kun aparta kaj propra kulturo.

Sed ni ne konfuzu nin. Sume, esperantismo kunigas malpli ol 1% el la du milionoj– da personoj kiuj parolas ĝin. Eĉ inter la 3000 denaskaj parolantoj kiun oni kalkulas ke ekzistas disigitaj tra la mondo, la elcento estas tre minoritata.

Tial esperantista kulturo -la kulturo de la personoj kies ĉefa socia agado fokusiĝas sur la diskonigado de la lingvo- ne estas ekvivalenta al nacia kulturo, sed al kulturo de iu ajn aktivisma komunumo aŭ grupo. Fakte, estas multaj la komunumaj kulturoj kiuj esprimiĝas en Esperanto ne estante «esperantismaj» kaj estas pli ol probable ke la estonteco de la uzo de Esperanto dependu pli de ili ol de la simple nur lingva aktivismo.

La malsamo inter esperantismo kaj la tuto de esperanto-parolantoj estas la malsamo inter enfokusiĝi sur la starigado de projektoj kaj teni konversaciojn «pri» la lingvo kaj starigi projektojn «en» tiu lingvo. La esperantismo ne estas la mondo kiu parolas Esperanton, ĝi estas plia komunumo, unu konversacio inter aliaj kiuj naskiĝas kaj disvolviĝas en Esperanto. Sed ja, tiu aparta konversacio, tradukis grandan parton el la programaro kiun mi uzas ĉiutage kaj grandajn literaturajn klasikaĵojn kaj ĝi produktis senfine multajn instrumaterialojn. Ĝi estas komunumo kies debatoj ne reprezentas la plimulton de la parolantoj sed kiu scias esti utila al la tuto de la parolantoj.

Plia ilo por lerni kune kun niaj samtavolanoj

TEDxEsperantoLa lingvoj estas iloj, programaro kaj la sintezaj lingvoj plie estas liberaj iloj, ligitaj al neniu «nacia kulturo» kaj sekve al neniu ŝtataj interesoj kiuj trudu povokuntekstojn en tiesn uzadon (kiel okazas rilate la Anglan, ekzemple).

La sintezaj lingvoj kiel Esperanto servas por labori samtavole kaj egalece, malpliigante la adoptokostojn (tre altaj se temas pri historiaj lingvoj, ĉiam kompleksaj kaj ne regulaj) kaj precipe sen trudi avantaĝojn favore al la «denaska parolanto». La «neŭtrala lingvo» estas baza programaro por kiu ajn komunumo kiu ne volas havi hierarkiojn surbaze de la gepatra lingvo estigante avantaĝojn al unuj super aliaj aŭ rekte ekskludante tiujn kiuj volas unuiĝi sed ne parolas la lingvon de la plejmulto.

Kiel rilate al iu ajn alia programaro, la kodo povas esti uzata de ĉiutipaj grupoj kaj ideologioj kaj servi por diskonigi tre malsamajn kulturojn. Kelkaj el ili montriĝos allogaj al ni. La fakto estas ke sur tiu startpunkto, kiel rilate al ĉiuj liberaj iloj, tio interesa de Esperanto estas kion ni faras per ĝi.

«La sintezaj lingvoj kiel komunumaj iloj» recibió 0 desde que se publicó el Martes 3 de Marzo de 2015 . Si te ha gustado este post quizá te gusten otros posts escritos por Mayra Rodríguez Singh.

Deja un comentario

Si no tienes todavía usuario puedes crear uno, que te servirá para comentar en todos los blogs de la red indiana en la
página de registro de Matríz.